Hoe bereik jij je doelen? Werk je alleen of werk je samen? Ben je gericht op jezelf of op de ander? Als je samenwerkt, dien je rekening te houden met elkaars belangen. Hoe bereik je een win-winoplossing? Wat is het derde alternatief?

Collectividualisme

Samenwerken is al zo oud als de mensheid. Dat was in de oudheid al zo, toen men in kleine gemeenschappen leefden die volledig voor zichzelf zorgden. Het belang van zo’n gemeenschap (toen vooral primaire levensbehoeften) ging boven het individueel belang. De laatste decennia zijn we echter steeds ik-zuchtiger geworden. Zoals Manfred van Doorn beschrijft in zijn interview in Tijdschrift voor Coaching van december 2011 gaat het er in de 21e eeuw om je als individu zo optimaal mogelijk te ontwikkelen, maar wel in dienst van het collectief. Hij noemt dit ‘collectividualisme’.

Op wie ben jij vooral gericht?

Richt jij je vooral op jezelf (alleen) of op de ander (samen)? Uit de NLP komt het metaprogramma met de denkstijlen ‘alleen’, ‘samen’ en ‘nabijheid’. Een metaprogramma is kenmerkende patronen in iemands denken, voelen en handelen in een bepaalde context. Zij dienen als onze meest fundamentele ‘filters’ om naar de wereld te kijken.

Alleen
Wie zich op zichzelf richt, wil alleen de verantwoordelijkheid dragen. Hij is zelfstandig en functioneert het beste als hij niets met anderen te maken heeft. De keerzijde is dat hij moeite heeft om samen te werken. Met name communicatie met anderen is lastig voor hem.

Samen
Iemand die werkt op basis van ‘samen’ zal alles samen doen en beslissen. Hij is een echte teamplayer. Aan de andere kant heeft hij moeite om zelfstandig te werken.

Nabijheid
Een derde alternatief is de denkstijl ‘nabijheid’. Zo iemand heeft behoefte aan een duidelijk afgebakend terrein voor zichzelf. Hij wil zelf verantwoordelijk zijn voor zijn eigen onderdelen. Hij kan samenwerken, maar wil wel dat ieders bijdrage te onderscheiden is en dat ieder zijn eigen verantwoordelijkheden heeft. Hij werkt graag zelfstandig met anderen om zich heen met wie zij desgewenst iets samen kan doen. De keerzijde is, dat hij moeite heeft om verantwoordelijkheid en autoriteit te delen of zich sterk verbonden te voelen met een groep. Hij heeft er ook moeite mee om volledig alleen te werken. Dit is de meest gewaardeerde denkstijl in onze huidige werkcultuur.

Win-win?

Als we samenwerken, willen we bepaalde doelen bereiken. Gezamenlijke doelen. Maar ook eigen doelen. En ook degene met wie je samenwerkt, heeft zijn eigen belangen. Het is dus constant een afweging tussen gezamenlijke en eigen belangen. Dit wordt ook wel prisoner’s dilemma genoemd. Of de variant hiervan, chicken game.

Een samenwerking kan in principe vier verschillende uitkomsten hebben:

  1. Lose-lose: als beide partijen in een conflict terechtkomen dat ze beide slechter af zijn dan voorheen.
  2. Win-lose: als het belang van een van beide partijen veel meer aandacht krijgt dan van de ander. Dit zal in principe geen duurzame relatie zijn.
  3. Compromis: beide partijen zijn tevreden over de uitkomst omdat ieders nadelen geëlimineerd zijn. Dit is echter niet de beste oplossing.
  4. Win-win: beide partijen realiseren hun belangen en creëren zo meer waarde.

Het derde alternatief

Een win-win oplossing wordt niet vaak bereikt. Vaak blijven partijen vasthouden aan hun eigen standpunten. In zijn dit jaar verschenen boek beschrijft Stephen R. Covey dat er nog een mogelijkheid is: het derde alternatief. Echte, duurzame oplossingen, of ze nu op het werk, in relaties of op wereldniveau nodig zijn, zijn alleen mogelijk als we het ‘ik-versus-jou’-denken loslaten en gezamenlijk op zoek gaan naar het derde alternatief: geen compromis maar een nieuwe uitkomst waar iedereen beter van wordt. Dit is te bereiken met synergie, empathie en bescheidenheid. Hierbij mag je het best met elkaar oneens zijn. Uiteindelijk is het resultaat meer dan de optelsom van de individuele delen.